“Het voelt niet veilig binnen onze vakgroep.”

Het loopt niet lekker in de vakgroep. Dat blijkt uit het telefoontje dat ik krijg van een van de zeven medisch specialisten. Nu is het vijf uur ’s middags en de voltallige vakgroep zit bij elkaar voor het intakegesprek. Na tien minuten is het hoge woord eruit: “het voelt hier niet veilig”. In de patiëntenzorg weten ze elkaar te vinden, maar het vertrouwen, wederzijds respect en wij-gevoel ontbreekt. Met als gevolg kleine en grote botsingen, uitmondend in onbegrip en stemverheffing. Aan het eind van de dag rijden ze gefrustreerd, aangeslagen of boos naar huis. Ze kijken me verwachtingsvol aan: kan teamcoaching hen hierbij helpen?

In onze ervaring is het zelden de inhoud die problemen veroorzaakt tussen samenwerkende dokters. Het probleem is de manier waarop ze met elkaar omgaan. Een goed functionerende vakgroep levert niet alleen voldoende zorg van goede kwaliteit, maar kent ook saamhorigheid, zorgzaamheid en werkplezier. En bovenal respect voor de onderlinge verschillen.

Emotionele veiligheid
Emotionele veiligheid in de groep is een belangrijke voorwaarde om goed te kunnen functioneren. Het houdt in dat dokters zich veilig voelen om een afwijkende mening te hebben, zich gehoord voelen en kwetsbaar durven zijn. Het betekent niet bang zijn om hulp te vragen, fouten toe te geven en vragen te stellen. En niet in het minst betekent het kritisch kunnen zijn op je eigen functioneren.

Ongeschreven regels
We zijn weer een paar weken verder. Na het intakegesprek is de teamcoaching gestart. De dokters worden zich hierin bewust van de cultuur in hun vakgroep, ook wel de onderstroom genoemd. Die is voor een groot deel onbewust en bestaat uit gevoelens, overtuigingen en bijbehorend gedrag. Ze stellen zich vragen: wat zijn bij ons de ongeschreven regels en normen? Zijn er verborgen agenda’s? Wat is ieders rol en hoe liggen de onderlinge verhoudingen? Vervolgens bepalen ze welk gedrag zou kunnen bijdragen aan de veiligheid in de vakgroep. Dit is wat ze leren en vervolgens doen:

Iedereen komt evenredig aan bod in gesprekken.
Ze laten elkaar uitspreken en stellen meer vragen.
Ze herkennen emoties bij elkaar en respecteren die.

Soms knalt het even
Inmiddels zijn we een jaar verder en is de sfeer in de vakgroep in positieve zin veranderd. Er is meer uitwisseling, meer openheid en meer wederzijds begrip. Soms knalt het even, maar ze gaan confrontaties niet langer uit de weg en alles wat belangrijk is komt op tafel. De dokters hebben geleerd om zich uit te spreken én om elkaar aan te spreken. Het begrip respect heeft een positieve lading gekregen. Dit hadden ze een jaar geleden niet durven dromen.

Een beetje lef
Als ik hen vraag hoe ze terugkijken op de coaching verwoordt een van de dokters het als volgt: “Op zich zijn het geen opzienbarende dingen die we geleerd hebben; eigenlijk weet je het meeste wel, al is het in theorie. Maar we kregen als vakgroep een grote spiegel voorgehouden en het was best confronterend wat we zagen. Gelukkig wilden we allemaal een verandering en waren we moedig genoeg om stappen te zetten. Want een beetje lef, dat heb je wel nodig.”

Dick Houtman